"Phật thuyết" có phải dịch phẩm Nôm của thế kỉ XII?

PHẬT THUYẾT CÓ PHẢI LÀ DỊCH PHẨM NÔM CỦA THẾ KỶ XII?

Trần Trọng Dương

Viện NC Hán Nôm

(đã đăng Tạp chí Ngôn ngữ, số 4 (263)/2011, tr.31-47)

1. Mở đầu

Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (vt. Phật thuyết) trước nay vẫn được các nhà nghiên cứu coi là “văn bản bảo lưu được nhiều mã chữ cổ nhất và nhiều từ Việt cổ nhất” và “là một dịch phẩm Nôm bằng văn xuôi sớm nhất…” [17, 132]. Chuyên luận nghiên cứu về Phật thuyết đầu tiên, và đến nay là duy nhất, là của PGS. Hoàng Thị Ngọ (1999). Chuyên luận này nghiên cứu khá toàn diện chữ Nôm và ngữ âm tiếng Việt cổ trong văn bản. Tác giả chứng minh rằng, văn bản giải âm Phật thuyết hiện còn được Trịnh Quán in lại vào đầu thế kỷ XVIII (trước năm 1730), và chứng tích chữ Nôm và ngữ âm thuộc về thế kỷ XV [17, 132], Shimizu Masaaki cũng có kết quả tương tự [16]. Sự dè dặt, cẩn trọng về thời gian giải âm sách Phật thuyết trong nghiên cứu của hai tác giả là cần thiết.

Gần đây, với sự mẫn cảm của thế hệ lão thành trong nghiên cứu, GS. Nguyễn Tài Cẩn đã tìm thấy trường hợp kỵ húy thời Lý trong văn bản này. Đó là trường hợp kỵ húy PHỤNG CÀN VƯƠNG, tức vua Lý Thái Tông[1] [1,6-8], [2]. Thực ra, trăn trở của GS. Nguyễn Tài Cẩn trước đó đã được GS Nguyễn Quang Hồng chứng minh qua một số bài viết, và gần đây nhất kết quả nghiên cứu của ông được công bố trong chuyên luận Khái luận văn tự học chữ Nôm (2008) [13,127-144]. Bằng việc trực tiếp giải mã văn bản chữ Nôm cộng với quá trình tái lập ngữ âm, GS Nguyễn Quang Hồng đã đưa ra 77 cặp chữ Nôm ghi cấu trúc âm tiết Cv-CVC, 58 chữ ghi cấu trúc âm tiết CCVC, mặt khác tác giả cũng nêu ra hiện tượng bảo lưu âm đọc của chữ Hán đời Đường Tống[2]... Từ đó, ông cho rằng, văn bản giải âm Nôm cho sách Phật thuyết Hán văn được hoàn thành không thể muộn hơn thời nhà Lý (vào khoảng đầu thế kỷ XII, thậm chí có thể còn sớm hơn chút nữa) [13, 144]. Như vậy, GS. Nguyễn Tài Cẩn đã dùng phương pháp nghiên cứu tỵ húy học, GS. Nguyễn Quang Hồng sử dụng các phương pháp của ngữ âm học lịch sử và văn tự học chữ Nôm để đưa ra kết luận về thời điểm giải nghĩa của sách Phật thuyết.

Đồng thuận với giả thuyết của hai vị giáo sư lão thành, bài viết sẽ tiến hành nghiên cứu theo một hướng khác: độ tập trung các yếu tố ngôn ngữ - văn tự đặc dị trong văn bản Phật thuyết theo chiều lịch đại, nhằm chứng minh rằng Phật thuyết là một trường hợp “đặc dị duy nhất” đến nay may mắn còn bảo lưu được. Các yếu tố ngôn ngữ và văn tự trong văn bản có thể nói là “vô tiền khoáng hậu” trong tương quan với toàn bộ di sản văn hiến thành văn còn lại của người Việt. Bài viết sẽ lần lượt nghiên cứu độ tập trung của các yếu tố ngôn ngữ văn tự từ góc độ đồng đại và lịch đại ở bốn vấn đề sau: 1. Nghiên cứu chữ Nôm loại vay mượn; 2. Nghiên cứu các chữ Nôm ghi cấu trúc âm tiết CvCVC; 3. Nghiên cứu chữ Nôm ghi cấu trúc âm tiết CCVC; 4. Nghiên cứu hệ thống từ cổ. Phương pháp nghiên cứu là thống kê định lượng. Các thống kê này đều do chúng tôi thực hiện theo tiêu chí riêng, đôi chỗ có tiếp thu các kết quả của những nghiên cứu khác.



[1] Ông đã tìm ra ba trường hợp kỵ húy đời Lý và Trần là các chữ anh, kiền hâm. Nhưng các chữ này theo chúng tôi đều là các tục tự tháu đấm (cụ thể xin xem Trần Trọng Dương, Về một số chữ Nôm kỵ húy đời Lý Trần trong sách Phật Thuyết, T/c Văn hóa Nghệ An, Số 7, 2010).

[2] Hiện tượng bảo lưu các chữ Nôm tối cổ trong một văn bản khắc in đầu thế kỷ XVIII cho thấy việc nghiên cứu những yếu tố nội tại của tác phẩm bằng thao tác bản hiệu pháp (phương pháp hiệu khảo bằng cứ liệu của chính nó), lý hiệu pháp  (phương pháp hiệu khảo chỉnh lý trên cơ sở ngữ nghĩa, và cấu trúc văn tự học) mới là thao tác nghiên cứu văn bản học hữu hiệu hơn cả [24]. Theo chúng tôi, niên đại định bản chỉ là một yếu tố để nghiên cứu văn bản tác phẩm, chứ không phải là điều kiện tiên quyết cho các kết luận về các yếu tố nội tại, hữu cơ của tác phẩm đó.

 

TOÀN VĂN XIN XEM FILE ĐÍNH KÈM......

Attachments:
FileDescriptionFile sizeCreatedLast modified
Download this file (TRAN TRONG DUONG, Phat thuyet....pdf)Phật thuyết có phải dịch phẩm Nôm thế kỉ XII 258 kB2011-05-23 15:542011-05-23 15:54
Top