Điểm sách Những con ngựa thồ (Văn học dịch – Dịch văn học) của nhà văn – dịch giả Thúy Toàn

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Công việc dịch thuật đã tồn tại từ lâu trong lịch sử Việt Nam, khởi đầu bằng việc dịch kinh sách của các nhà sư tới việc dịch sách từ chữ Hán sang chữ Nôm của nhiều nhà nho như Đoàn Thị Điểm, Phan Huy Ích, Phan Huy Vịnh... Từ sau năm 1945, dịch thuật đã thực sự phát triển với sự xuất hiện của hàng loạt các bản dịch trên báo chí và các ấn bản dịch thuật văn học của các dịch giả Ngô Tất Tố, Vũ Ngọc Phan, Nguyễn Huy Tưởng...  Ngày nay, trong xu thế hội nhập và hợp tác quốc tế, dịch thuật càng đóng vai trò quan trọng bởi song song với việc chuyển dịch ngôn ngữ, dịch thuật còn chuyển tải một nền văn hóa. Chính vì vậy, vai trò của dịch giả cũng được nhìn nhận và đánh giá chính xác hơn, không còn bị coi là anh “ăn theo, nói leo” nữa mà là “những con ngựa thồ” – “những con ngựa thồ văn hóa”. Tuy nhiên, cuộc đời, số phận hay những câu chuyện bên lề của công việc dịch thuật lại ít người biết đến. Nhằm đưa dịch giả và độc giả đến gần nhau hơn, nhà văn – dịch giả Thúy Toàn đã mất nhiều năm sưu tầm, nghiên cứu để cho ra đời cuốn sách mang tên Những con ngựa thồ (Văn học dịch – Dịch văn học), Nhà xuất bản Tri thức, 2011.

Tác giả - dịch giả Hoàng Thúy Toàn đã viết trong Lời mở đầu của cuốn sách như sau: “Người làm cái nghề dịch thuật là “ngựa thồ văn hóa”, có nghĩa là “phu tải văn hóa”, cũng phải là “phu chữ”. Là “phu tải” lại là “phu chữ”. Phàm “phu” là phải lao động vất vả. Hai lần “phu” càng vất vả gấp đôi. Lao động vất vả của cái nghề dịch thuật cũng đã đóng góp vào di sản văn hóa chung không ít những thành quả quý giá”. Cho nên, cuốn sách ra đời thể hiện tâm huyết của người viết muốn lịch sử ghi nhận công lao to lớn không chỉ của những thế hệ người dịch văn học ở Việt Nam mà cả những dịch giả nước ngoài đã góp phần truyền bá văn học, văn hóa Việt nam ra thế giới. Đồng thời, cuốn sách cũng cho thấy nhân cách và tài năng của một con người luôn tâm huyết với nghề, nhà văn – dịch giả Thúy Toàn.

Cuốn sách gồm ba phần được mở đầu bằng bài viết Điểm qua các thế hệ người dịch văn học ở Việt Nam nhằm đem đến một cái nhìn khái quát nhất cho độc giả về lịch sử dịch thuật cũng như các thế hệ người dịch văn học ở trong nước. Toàn bộ phần một và một phần của phần hai là chân dung của các dịch giả văn học Việt Nam có công lao trong việc đưa nền văn học nước ngoài vào trong nước. Phần ba và phần còn lại của phần hai là những gương mặt tiêu biểu của các dịch giả nước ngoài góp phần đưa văn học Việt Nam đến với bạn bè thế giới.Tác giả cuốn sách đã đưa ra khoảng 50 phác thảo chân dung dịch giả mà “ít nhiều đều là những người đã có những bản dịch văn học lưu lại trong cảm tình bạn đọc”.

Bằng một văn phong trang trọng, mỗi một chân dung dịch giả đều được phác họa trước hết là ở nhân cách và tài năng, như trong bài viết về dịch giả - chiến sĩ Phạm Hồng Sơn, một thương binh “liệt nửa thân phía dưới” nằm trên giường bệnh học tiếng Nga dịch sách, tác giả Thúy Toàn đã ghi lại những chia sẻ đầy tâm huyết của dịch giả này: “Tôi khao khát muốn được cầm súng chiến đấu dưới lá cờ Giải phóng cũng như năm nào tôi được đứng dưới lá cờ Thành đồng. Nhưng lòng khao khát đó của tôi chỉ được thỏa mãn trong những giấc mơ ngắn ngủi. Giờ đây tôi chỉ còn biết mang hết tâm lực ra dịch những cuốn sách mong được đóng góp chút ít vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc.” Hay như trường hợp của nhà thơ – dịch giả Xôviết P.Antôkôlxki, người đã rất thành công với bản dịch Nhật kí trong tù: vượt qua những trở ngại về mặt ngôn ngữ, bằng tài năng và những rung cảm thực sự của mình, Antôkôlxki đã nỗ lực chuyển tải một cách tối đa không chỉ nội dung, nghệ thuật mà cả cái “hồn” trong thơ Chủ Tịch Hồ Chí Minh. Tác giả nhận xét: “Antôkôlxki đã rung cảm thực sự trước những câu thơ mà ông phải dịch. Và điều này là một đảm bảo trước tiên cho thành công của bản dịch văn học, cũng ví như người sáng tác muốn viết nên một tác phẩm hay trước tiên phải rung cảm trước thực tế cuộc sống.”

Một điều đáng chú ý là 50 chân dung dịch giả được phác thảo hầu hết đều là những người mà người viết có dịp giao tiếp gần gũi hoặc quen biết. Bởi vậy các bài viết đều được viết dưới dạng những “tiểu truyện” kể lại những cuộc gặp gỡ trò truyện giữa người viết và dịch giả, từ đó có những nguồn tư liệu chính xác làm căn cứ cho bài viết. Nhiều thông tin thú vị được tác giả “tiết lộ” trong Những con ngựa thồ sẽ là sự gợi mở và nguồn tư liệu quý báu cho những người quan tâm. Cuốn sách ra đời góp thêm một cái nhìn toàn diện hơn về giới dịch thuật, đồng thời, nói như dịch giả Thúy Toàn,  là để “người đời” “để ý đến công việc của loại “phu” – “ngựa thồ văn hóa” này”.

Nguyễn Thị Hà

Sinh viên Văn học K54, ĐH KHXH & NV

THÔNG TIN THÊM VỀ QUYỂN SÁCH

Tên sách: Những con ngựa thồ (Văn học dịch - Dịch văn học)

Tác giả: Thuý Toàn

Khổ sách: 14,5 x 20,5 cm

Số trang: 400 trang

Giá bìa: 82.000 VNĐ

Loại bìa: Bìa mềm, tay gập

Năm xuất bản: 2011

Phát hành tháng 9/2011

Sách có bán tại: Trụ sở NXB Tri thức - 53 Nguyễn Du, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội

***

Hoặc độc giả có thể liên hệ với Nhà xuất bản Tri thức trước khi tới mua:

Bộ phận Phát hành NXB Tri thức

Điện thoại: 84-4 3944 7279 / Fax: 84-4 3945 4660

Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Website: www.nxbtrithuc.com.vn

***

Giới thiệu sách

Tác giả:

Thuý Toàn (tên thật là Hoàng Thuý Toàn) sinh ngày 11/3/1938 (Mậu Dần). Quê: Làng Giầu – Phù Lưu – Phường Đông Ngàn – Huyện Từ Sơn – Bắc Ninh. Ông là một trong những thế hệ người Việt Nam đầu tiên sang Liên Xô (cũ) học tập. Ông tốt nghiệp Đại học Sư phạm Lenin ở Moscow (Nga). Ông đã có hơn 50 năm gắn bó với công việc dịch, đặc biệt là các tác phẩm từ tiếng Nga. Ông đã in hơn 60 đầu sách, trong đó có khoảng 10 tập thơ, tổng cộng có hàng ngàn bài thơ Nga đến với bạn đọc Việt Nam qua bản dịch Thúy Toàn, nhiều bài nổi tiếng như: “Tôi yêu em” (Puskin), “Đợi anh về” (Ximonop)... để lại ấn tượng sâu sắc trong nhiều thế hệ bạn đọc. Ngoài ra, ông còn là tác giả của nhiều đầu sách được đánh giá cao, bao gồm: Cỗ xe tam mã Nga, NXB Văn học, 1994; Không phải của riêng ai, NXB Văn học, 1994; Kể chuyện về Puskin, NXB Văn học, 2000; Những người dịch văn học Việt Nam, cùng đứng tên với Đoàn Tử Huyến, Hội đồng Văn học dịch, Trung tâm Văn hóa Đông Tây, 2002…

Tác phẩm:

Những con ngựa thồ được đặt theo cụm từ “những con ngựa thồ văn chương” mà Puskin sử dụng để chỉ những người dịch thuật văn chương. Trong cuốn sách 400 trang này, tác giả - dịch giả Thúy Toàn đã đưa ra phác thảo chân dung của 50 dịch giả mà ông “quen biết, có dịp giao tiếp gần gũi trong công việc, có nhiều ấn tượng ghi giữ trong tâm khảm”. Với những kinh nghiệm trong nghiệp “thồ văn chương”, ông “đã rắp tâm tìm hiểu kĩ để trau dồi tay nghề, học hỏi kinh nghiệm các bậc tiền nhân, cũng như những tâm gương sáng ở chính những người bạn nghề”, “ghi chép lại những thấy hay, có ý nghĩa, âu cũng hi vọng có chút gì để lại cho đời”.

***

Mục lục

Lời mở đầu

PHẦN I

Điểm qua các thế hệ người dịch văn học ở Việt Nam

Thế hệ nhà văn đàn anh mở đầu cho cao trào dịch sách thứ hai

“Nhóm Lê Quý Đôn” với công việc dịch văn học

Cần dựng thêm một chân dung nhà văn Ngô Tất Tố (1894-1954) như một dịch giả thực sự

Chiến công hiển hách của một dịch giả - chiến sĩ Phạm Hồng Sơn (1924-1967)

Những bất ngờ từ một cuốn thơ dịch

Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890-1969) với những người phiên dịch

Xích Liên (1898-1974) là ai?

Câu chuyện về dịch giả Xích Liên – Sư Thiện Chiếu – Chiến sĩ cộng sản Nguyễn Văn Tài (1898-1974)

Những kỉ niệm với Thế Lữ (1907-1980) một dịch giả - một nghệ sĩ lớn

Đôi kỉ niệm về vị túc nho – dịch giả Hoàng Tạo (1900-1983)

Có một dịch giả mang tên Xuân Diệu (1917-1985)

Như Phong (1917-1985) – người Việt Nam đầu tiên dịch Sông Đông êm đềm

Tôi thường nghĩ đến ông nhà văn, dịch giả Vũ Ngọc Phan (1907-1987)

Đi tìm người đầu tiên dịch tác phẩm của Lev Tolstoi sang tiếng Việt

Tuấn Đô – Đoàn Phú Tứ (1910-1989) một nhà văn tài hoa gắn bó với dịch thuật

Người đã dịch hầu như toàn bộ kịch của Ibsen ở Việt Nam

Kỉ niệm về Bùi Mộng Quỳnh (1938-1990) một người bạn của tôi

Thêm vài lời về dịch giả Bùi Mộng Quỳnh (1938-1990), bạn tôi

Hoàng Trung Thông (1925-1993): người đầu tiên dịch Puskin

Huỳnh Lý (1924-1994) một dịch giả văn học, một con người

Kỉ niệm về anh Ngô Vĩnh Tiến – Nguyễn Vĩnh (1924-1994)

Ít kỉ niệm về anh Phạm Bá Rô (1924-1994) – người dịch Thời gian khổ

Vũ Đình Liên (1913-1996) – ông đồ dịch văn thơ Pháp

Tìm hiểu về hòa thượng Thích Trí Nghiêm (1911-1998) – một người dịch sách đáng kính nể

Đôi lời về Trần Khuyến (1938-1999) một người dịch sách

“Dịch thơ phải thành thơ”

Trương Chính (1916-2004), nhà văn – dịch giả

Dịch giả Phạm Mạnh Hùng (1935-2004) và giải thưởng văn học M. Gorki 1987

Vài suy nghĩ về sự nghiệp dịch thuật của nhà thơ trưởng lão Khương Hữu Dụng (1907-2005)

Giáo sư – dịch giả Cao Xuân Hạo (1930-2007)

Tên tuổi Nguyễn Thụy Ứng (1926-2007) đã đi vào tâm trí bạn đọc

Lần cuối cùng gặp anh Đào Xuân Quý (1924-2007)

“Dịch thơ là dịch chính mình”

Lê Khánh Trường (1941-2008) – một dịch giả có nghị lực phi thường

Tế Hanh (1921-2009) cũng là là dịch thuật văn học

PHẦN II

Những người dịch Truyện Kiều của Nguyễn Du và những người dịch Nhật kí trong tù của Hồ Chí Minh

Đôi điều mới biết về một “cố nhân”

Gặp gỡ với một người Hàn Quốc dịch giả văn học Việt Nam

Truyện Kiều được dịch ngược trở lại hán tự

Ngỡ dịch mà không phải dịch

Chuyện về một người ở xa quê dịch Truyện Kiều

Dashtsevel – Viên một người bạn Mông Cổ thân thiết

Phan Nhuận (1909-1963) người đầu tiên dịch Nhật kí trong tù sang tiếng Pháp

Bản dịch tiếng Nga Nhật kí trong tù và nhà thơ dịch giả P. Antokolxki (1896-1978)

Từ những bản dịch Nhật kí trong tù sang tiếng Anh

Joyce Lussu (1912-1998) – người dịch Nhật kí trong tù sang tiếng Italia

Weores Sandor (1913-1989) – người nhiều lần được đề cử giải Nobel dịch Nhật kí trong tù

PHẦN III

Maia Kasel (1935-1985) người tự học tiếng Việt để dịch các tác phẩm Việt Nam sang tiếng Ukraina

Những ngày tháng năm lịch sử

Giáo sư N.I. Nikulin (1931-2006) và những lần gặp gỡ không thể quên

Vĩnh biệt nhà văn Nga Marian Tkachov (1933-2006)

Mọi người trìu mến gọi ông là “Marích”

***

Trích sách

“Những con ngựa thồ…” – “những con ngựa thồ văn hóa” – tên gọi mà thi hào dân tộc Nga A. X. Puskin (1977-1837) dùng để chỉ những người dịch thuật văn chương.

Một nhà thơ Việt Nam vừa qua đời cách chưa lâu, nhà thơ Lê Đạt (1929-2008) lại gọi những ai lao động trong lĩnh vực văn chương là “phu chữ”. Người làm cái nghề dịch thuật là “ngựa thồ văn hóa”, có nghĩa là “phu tải văn hóa”, cũng phải là “phu chữ”. Là “phu tải” lại là “phu chữ”. Phàm “phu” là phải lao động vất vả gấp đôi. Lao động vất vả của cái nghề dịch thuật cũng đã đóng góp vào di sản văn hóa chung không ít những thành quả đó. Tuy nhiên so với các lĩnh vực khác thì ở lĩnh vực lao động dịch thuật tựu chung cũng còn hiếm. Có nhiều lí do, trong đó có lí do người đời còn chưa thực để ý tới công việc của loại “phu” – “ngựa thồ văn hóa” này.”

(Trích Lời mở đầu, Những con ngựa thồ, Thuý Toàn, NXB Tri thức, 2011)

Top